English | Deutsch | Français | Italiano | Español | Dansk | Svenska | فارسی


راسته بی‌رمق كتابفروشی‌ها در تبريز
[کتاب] تبريز چند راسته پررونق و تخصصی كتابفروشی داشت و بسته به اين كه خواننده چه كتابی بودی، به راحتی مي‌توانستی كتاب‌های مورد علاقه‌ات را پيدا كنی. تبريز، شهر بسياری از اولين‌ها در زمينه‌های فرهنگی است. اولين مدرسه مدرن، اولين چاپخانه، اولين تلگرافخانه و... در اين شهر بوجود آمده‌اند. اكنون شهر اولين‌ها در زمينه كتابخوانی، از شرايط مساعدی برخوردار نيست.

کتابخوانی - مرتضي مجدفر:
زماني كه نوجواني سيزده چهارده ساله بودم، كتاب خواندن را به طور جدي شروع كردم.
تبريز چند راسته پررونق و تخصصي كتابفروشي داشت و بسته به اين كه خواننده چه كتابي بودي، به راحتي مي‌توانستي كتاب‌هاي مورد علاقه‌ات را پيدا كني.

راسته كتابفروشي‌ها بازار شيشه‌گرخانه، كتاب‌هاي ادبي، متون كهن، متون ديني و آثار كلاسيك ادبيات تركي را عرضه مي‌كردند. كمي آن طرف‌تر، بورس كتابفروشي‌هاي خيابان تربيت را داشتيم كه تقريبا كلكسيوني از هر آن چه را كه مي‌خواستي، مي‌توانستي در كتابفروشي‌هاي آنجا بيابي.

در اين راسته، دفتر چند نشريه قديمي تبريز و چاپخانه‌هاي متعدد هم وجود داشت كه به راستي حال و هواي خيابان تربيت را با اسم‌اش همراه ساخته بود. كمي آن سوتر، تك و توك كتابفروشي‌هاي وسط خيابان فردوسي و كتابفروشي حقيقت را كه در ابتداي اين خيابان و روبروي ارك تبريز واقع شده بود، مي‌ديديم و از اينجا بود كه كتابفروشي‌هاي معتبر و فرهنگي تبريز يعني نوبل و شمس و ارك و... رديف به رديف، كنار هم و در اين سو و آن سوي خيابان اصلي شهر (امام خميني فعلي) و ما بين فردوسي و ميدان ساعت واقع شده بودند.

به مغازه‌هاي اين مسير از اين جهت تاكيد كردم كه فقط كتابفروش نبودند، بلكه ناشراني بودند كه كتابفروشي هم مي‌كردند. بسياري از ماندگارترين كتاب‌هاي ايران در دهه‌هاي 40 و 50 (چون آثار گوهر مراد، صمد بهرنگي، شهريار، ساهر، سهند، مفتون و...) از همين كتابفروشي‌ها سربرآوردند.


در واقع محدوده بازار شيشه‌گرخانه، تربيت و فردوسي تا حد فاصل فردوسي و ميدان ساعت، قلب تپنده كتاب در تبريز بود و البته اين، به غير از تك كتابفروشي‌هاي معتبر پراكنده در سطح شهر تبريز بود كه هنوز نام بسياري از آنها چون كتابفروشي شهريار در بازارچه شتربان، به مديريت انسان فرهيخته حسينقلي فياضي هنوز در يادها مانده است.

شايد بسياري از اهل ادب به ياد داشته باشند كه اولين آثار برخي از شعراي بزرگ آذربايجان مانند مفتون اميني، در كتاب نغمه‌هاي تبريز، كه اين كتابفروشي ناشر آن بود، به چاپ رسيد.


در اين ميان، از نقش كتابفروشي‌هاي بازار صفي، بويژه كتابفروشي‌هاي كنار مسجد جامع تبريز نيز نبايد غافل شد كه در ارائه و فروش كتاب‌هاي مذهبي، نقش بي‌بديلي داشتند. انقلاب كه شد، راسته‌هاي جديدي به كتابفروشي‌هاي تبريز اضافه شد. بازارچه كتاب – با شبيه‌سازي از هم نامش در تهران – در خيابان جمهوري اسلامي تبريز، در پاساژ بزرگي آغاز به كار كرد و در زمان كوتاهي به بورس از كتابفروشي‌ها تبديل شد.

چند سال بعد، در خيابان امين و نيز انتهاي شريعتي شمالي، نرسيده به چهارراه شريعتي و نيز بعدها در خيابان خاقاني (دانشسرا)، كتابفروشي‌ها و ناشران خوبي شروع به كار كردند كه از جمله آنها مي‌توان به ياران و تلاش اشاره كرد كه كتاب‌هاي متنوعي را در سال‌هاي گوناگون چاپ كردند.

در اين ميان، ناشراني نيز پا گرفتند كه ضمن نشر، به كتابفروشي هم اشتغال داشتند، مانند نشر اختر كه اكنون به ناشر تخصصي بزرگي در حوزه كتاب‌هاي تركي و نيز آثار مرتبط با فرهنگ آذربايجان تبديل شده است و انتشاراتي برادر صمد بهرنگي – اسد – در خيابان ارتش شمالي، كه در سال‌هاي اخير، تقريبا فعاليتي را از اين انتشاراتي نديده‌ايم.


و اما اكنون ؛ راسته كتابفروشي‌هاي بازار شيشه‌گرخانه، در دل بازار بزرگ شمس‌تبريزي، حل شده و تنها كتابفروشي فردوسي، به مثابه يكي از قديمي‌ترين كتابفروشي‌هاي تبريز، در ضلع جنوبي بازار و در محلي نه چندان مناسب در حال گذراندن امور است.

خيل عظيم كتابفروشي‌هاي خيابان تربيت، به بورس لباس عروس تبديل شده و از كتابفروشي‌هاي خيابان فردوسي نيز، فقط حقيقت مانده است. نوبل و شمس و ارك و البته اختر و چند ناشر – كتابفروش ديگر سرجايشان مانده‌اند و حتي اگر عصر هنگام به آنها سر بزني، به راحتي مي‌توان چهره‌هاي معروف و نويسندگان و شاعران تبريزي را در اين كتابفروشي‌ها ببيني؛ ولي ديگر آن رونق گذشته را ندارند. در جاهاي ديگر هم خبري نيست.

عمده مغازه‌هاي بازارچه كتاب، تغيير كاربري داده‌اند و ناشران پرتلاشي كه حتي روزي يك كتاب چاپ مي‌كردند، تنها گذران امور مي‌كنند و بس!


در اين ميان، البته، اتفاق جديدي رخ داده و آن ايجاد راسته پررونقي از كتابفروشي‌ها در محدوده آبرساني و ضلع غربي دانشگاه تبريز است. اين كتابفروشي‌ها، اگر چه دائما در حال داد‌وستدند و يك آن بدون مشتري نيستند، ولي در تعاريف فرهنگي، مشتريان آنها را در زمره كتابخوانان حرفه‌اي قرار نمي‌دهند. راسته آبرساني، راسته كتاب‌هاي درسي و كمك درسي است و صدالبته كتاب‌هاي فرهنگي انگشت‌شماري نيز در ويترين كتابفروشي‌ها به چشم مي‌خورد.


تبريز، شهر بسياري از اولين‌ها در زمينه‌هاي فرهنگي است. اولين مدرسه مدرن، اولين چاپخانه، اولين تلگرافخانه و... در اين شهر بوجود آمده‌اند. اكنون شهر اولين‌ها در زمينه كتابخواني، از شرايط مساعدي برخوردار نيست.

خبر برگزاري نمايشگاه بين‌المللي كتاب با هفتاد هزار عنوان كتاب، خبر اميدواركننده‌اي است، به شرط اين كه بعد از اتمام نمايشگاه، با حضور جمعي از نخبگان تبريزي، كار گروهي تشكيل شده و زمينه‌هاي توسعه راسته‌هاي كتابفروشي‌هاي فرهنگي در اين شهر مورد بررسي قرار گيرد.

اضافه شده توسط پریدخت | ۲۱:۰۲ ۸۵/۸/۱۰


ارسال نظر برای تمامی بازديدکنندگان، بدون ثبت نام آزاد است.
نام:
ايميل يا آدرس وبلاگ: (لطفاً فقط يکی را وارد کنيد)
شکلک: smile wink wassat tongue laughing sad angry crying biggrin blink ninja unsure 
پيام:
مشخصات من را نگه دار | مشخصات من را از یاد ببر